Advance Care Directive

እንተደኣ ከቢድ ሕማም ኣብ ልዕሌኻ ወይ ኣብ ልዕሊ ኣባል ስድራቤትካ ወዲቑ፣ ብዛዕባ እቲ ቀጺሉ ዝኸው ነገር ብኸመይ ኢኻ ትዘራረብ

ምናልባት እውን ብዛዕባ Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ትዘራረበሉ ግዜ ክኸውን ይኽእል።
እዚ ድማ ንስኻ ወይ ድማ ሓደ ንስኻ ትፈትዎ ሰብ ብዛዕባ እቶም ክትገብሮም ድልየት ዘለካ ወይ ድማ ክትገብሮም ድልየት ዘይብልካ ናይ ሕክምና ኣማራጺታት ብዝምልከት ምስ ስድራቤት ወይ ምስ ሓኪም ትረዳድኣሉ መገዲ እዩ።
እዚ ንምጅማሩ ቀሊል ዝበሃል ዕላል ዘይክኸውን ይኽእል፣ ግን ድማ ኣብ’ቲ ባዕልኻ ምስ ሰባት ክትረዳዳእ ኣብ ዘይትኽእለሉ ኣጋጣሚ እቶም ዝህልዉኻ ናይ ሕኽምና ምርጫታት ካልኦት ሰባት ክውስኑልካ ዘይምግዳፍ ማለት እዩ።

ኣቐዲምካ ትልሚ ኣውጽእ

ንምንታይ እዩ ኣቐዲምካ ትልሚ ምውጻእ ኣገዳሲ ዝኸውን?

እንተደኣ ክትሓምም ተኽእሎ ከም ዘሎካ ኣቐዲምካ ትፈልጥ ኮይንካ፣ ሰባት ኣብ መጻኢ ብኸመይ ክከናኸኑኻ ከም ዘለዎም ክትሕብሮም ትኽእል ኢኻ።

  • ዋላ ንገዛእ ርእስኻ ክትዛረብ ዘይትኽእል ኩን፣ ኣብ’ቲ ከጋጥም ዝኽእል ነገር ዘለካ ሓሳብ ክትህብ ትኽእል ኢኻ።
  • እዚ ድማ ሰባት ኣብ መጻኢ ኣብ ከክንዳኻ ኮይኖም ምርጫ ክገብሩ እንተኾይኖም ዝሕግዞም እዩ
  • እዚ ድማ ነቶም ኣብ ሂወትካ ኣገደስቲ ዝኾኑ ሰባት ዘለዉኻ ጠለባት ዝምልከት ሓበሬታ ዝሃብካ ብምዃንካ ናይ ኣእምሮ ሰላም ዝህበካ እዩ ክኸውን

እንተደኣ ኣቐዲምካ ትልሚ ዘየውጻእካ ኮይንካ እንታይ እዩ ክኸውን?

እቶም ሰባት ከክንዳኻ ኮይኖም ዝመረጹልካ ምርጫታት ንስኻ ንገዛእ ርእስኻ ክትመርጾም ትኽእሎም ዝነበርካ ምርጫታት እዮም ክኾኑ። ግን ድማ እንተደኣ እቶም ምርጫታት ከም’ቲ ዝተገልጸ ዘይኮኑ ኮይኖም፣ እዚ ማለት፦

  • ንሳኽ ዘይትደልዮ ሕክምና ወይ ክንክን፣ ናብ ሆስፒታል ምኻድ ሓዊስካ፣ ክግበረልካ ይኽእል እዩ።
  • እቶም ንሳኻ ትደልዮም ሕክምናታት ወይ ክንክናት ዘይክትረክብ ትኽእል ኢኻ
  • ንስኻ ወይ እቶም ኣብ ሂወትካ ኣገዳስነት ዘለዎም ሰባት ብ ሕልኽላኽ ናይ ሕጊ ጉዳያት ክሓልፉ ክግደዱ ይኽእሉ እዮም
  • እቶም ኣብ ሂወትካ ኣገዳስነት ዘለዎም ሰባት፣ ምርጫታትካ እንከይፈለጡ ኣብ’ቶም ንስኻ ዝግበሩልካ ሕክምናታትን ክንክናትን ኣብ ምምራጽ ክደናገሩን ክጭነቑን ይኽእሉ።
  • ነዚ ክትዛረብ እንዳኸኣልካ ክትዛረብ ትኽእለሉ ዝነበርካ ዕድል ክትስእን ትኽእል ኢኻ

1ምሕሳብ ምዝራብ

ትልሚ ቅድመ ክንክን እንታይ እዩ?

ትልሚ ቅድመ ክንክን ብዛዕባ ኣብ መጻኢ ዝግበረልካ ናይ ጥዕና ክንክንን ብዛዕባ እቶም ዘለዉኻ ናይ ውልቂ ምርጫታትን ምስ’ቶም ኣብ ሂወትካ ኣገደስቲ ዝኾኑ ሰባት ኮይንካ ምሕሳብን ምዝርራብን እዩ። እዚ ድማ ነቲ ናይ ጥዕና ክንክን ጉጅለኻ – ናይ ሕክምና ዶክተርካን ነርስኻን ዘጠቓልል እዩ። ብዛዕባ እቶም ዝህልዉኻ ናይ ጥዕና ክንክን ምርጫታት ዝያዳ ብዝተዛረብካ ቁጽሪ፣ ሰባት ነቶም ዝህልዉኻ ድልየታት ዝያዳ ክርድኡኻ ይኽእሉ።

ትልሚ ቅድመ ክንክን እንተደኣ ኣብ መጻኢ ሓሚምካ እሞ ንገዛእ ርእስኻ ምርጫታት ኣብ ዘይትገብረሉ ኩነታት በጺሕካ ኮይንካ እሞ ኣብ’ዚ ከም’ዚ ዝበለ ኩነታት እንታይ ክኾን ከም እትደሊ ክትገልጸሉ ወይ እንተደኣ ናይ ኣእምሮ ኩነታት ኣጋጢሙካ፣ ወይ ኣዚኻ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ኮይንካ እሞ ገለ ሕክምናዊ ክንክናት ትረክብ ኣለኻ ኮይንካ፣ ነቶም ዘለዉኻ ናይ ጥዕና ክንክን ምርጫታት ንኻልኦት ክፈልጡ ንምግባር ዝሕግዘካ እዩ።

እዚ ማለት እቲ ንስኻ ትህለወሉ ኩነታት ካብ’ዞም ዝስዕቡ ኩነታት ውሽጢ ክኸውን ይኽእል:-

  • ሓበሬታ ክትርዳእ ኣብ ዘይትኽእለሉ
  • ሓበሬታ ክትዝክር ኣብ ዘይትኽእለሉ
  • ሓበሬታ ተጠቒምካ ውሳነ ምውሳን ኣብ ዘይትኽእለሉ
  • ብዛዕባ እቲ ውሳነ ንኻልኦት ክትነግር ኣብ ዘይትኽእለሉ

2ጸሓፍ

መምርሒ ቅድመ ክንክን እንታይ እዩ?

መምርሒ ቅድመ ክንክን እንተደኣ ንስኻ ኣዚኻ ሓሚምካ ኮይንካ እሞ ንገዛእ ርእስኻ ክትዛረብ ወይ ክትውስን ኣብ ዘይትኽእለሉ ኩነታት በጺሕካ ኮይንካ እቲ ንስኻ ክኸውን ትደልዮ ነገር ንኻልኦት ሰባት ትነገረሉ ዝምላእ ናይ ሕጊ ቅጥዒ እዩ።

ነዚ መምርሒ ቅድመ ክንክን ነዞም ዝስዕቡ ምግባር ኣብ ትኽእለሎም ኩነታት ክትከውን እንከለኻ ክተዳልዎ ትኽእል ኢኻ፦

  • ኣብ`ዚ ሐዚ እዋን ኮይንካ ብዛዕባ እቲ መጻኢ ትረኽቦ ናይ ጥዕና ክንክንን ሕክምናን ዝምልከቱ ውሳነታት ክትውስን ኣብ ትኽእለሉ ኩነታት
  • እንታይነት መምርሒ ቅድመ ክንክን ነዚ ምድላው ማለት እንታይ ማለት ምዃኑ ርድኢት ኣብ ዝህልወካ ግዜ

እዚ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ብጽቡቕ ኩነታት ክትነብርን ካብ`ዚ ዓለም ብሞት ክትፍለን ዝሕግዙኻ፣ ካብ`ዞም ዝስዕቡ ንዓኻ ዘገድሱኻ ዝኾኑ ገለ ሓበሬታታት ዝሓዘ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ድማ ነዞም ዝስዕቡ ማለት ክኸውን ይኽእል፦

  • ሃይማኖታዊ ወይ ባህላዊ እምነታትካ፣ ልምድታትካ ወይ ጠለባትካ
  • እንታይ ዓይነት ሕክምና ክግበረልካ ከም እትደሊ
  • ኣበይ ክትመውት ድልየት ከም ዘለካ
  • ካልኦት ዝኾኑ ንህይወትካ ትርጉም ዝህቡ ከም ሙዚቃ፣ መግቢ፣ ክዳን ወይ ናይ ገዛ እንስሳት

ካብ`ዚ ብተወሳኺ ክግበሩልካ ዘይትደልዮም ዝተወሰኑ ዓይነታት ሕክምናን ማዓስ ከ ክግበሩልካ ከም ዘይትደልዮምን ዝምልከት ሓበሬታ ንምሃብ እውን ነዚ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ። ነዚ ክፋል እዚ ኣነጺርካ ክትጽሕፎ ኣገዳሲ ብምዃኑ፣ ነዚ ኣብ ምጽሓፍ እቲ ናይ ሕክምና ዶክተርካ እንተሓገዘካ ጽቡቕ እዩ።

ዘክር፡ እዚ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ንስኻ ብዛዕባ ጥዕናኻ ሓሳባት ክትህብ ወይ ውሳነ ክትውስን እንተዘይክኢልካ ጥራሕ እዩ ኣብ ጥቕሚ ዝውዕል። እዚ ንሓጺር እዋን ወይ ክሳብ ትመውት ክኸውን ይኽእል እዩ።

ዋላ ዕድመኻ ትሕቲ 18 ይኹን፣ ነዚ መምርሒ ቅድመ ክንክን ክተዳሉ ትኽእል ኢኻ፣ ግን ድማ ብዛዕባ እዚ ዝተወሰኑ ሕጊታት ዘለዉ ብምዃኖም ብዛዕባ እዚ ዝያዳ ሓበሬታ ንምርካብ ምስ ናይ ሕክምና ዶክተርካ ተዘራረብ።

3ምረጽ

መን እዩ ነቶም ናይ ጥዕና ክንክን ውሳነታተይ ዝውስነለይ?

ንገዛ ርእስኻ ውሳነ ክትውስን ምኽኣል “ክእለት ምውሳን” እዩ ዝበሃል። እንተደኣ ዛጊድ ውሳነታት ናይ ምውሳን ክእለት ዘለካ ኮይኑ፣ “ቀጻሊ ኣላዪ” ዝኸውን ሰብ ክትመርጽ ትኽእለሉ ፍሉይ ናይ ሕጊ መስርሕ ብምስዓብ እቲ ብዛዕባ እቶም ናይ ሕክምና ክንክንካ ውሳነታት ክውስነልካ ትደልዮ ሰብ ክትመርጽ ትኽእል ኢኻ። እቲ ቀጻሊ ክንክን ዝገብረልካ ኣላዪኻ ነቶም ኣብ ንስኻ ኣብ’ቲ መምርሒ ቅድመ ክንክን ዘቐመጥካዮም ጠለባት ክቕይር ኣይኽእልን።

እንተደኣ ውሳነታት ናይ ምውሳን ክእለት ዘይብልካ ኮይኑ ወይ ቀጻሊ ዝከናኸነካ ሰብ ዘይብልካ ኮይኑ፣ እቲ ናይ ሕክምና ዶክተርካ ንሓደ ሰብ ‘ሓላፍነት ዝወስድ ሰብ’ ክኸውን ክሓትት እዩ። እዚ ሰብ እዚ ድማ ባዓል ቤትኪ/ባዕልቲ ቤትካ፣ ወይ መጻምድኻ ወይ ዘይኽፈሎ ተኸናኻኒ ወይ ዘመድ ወይ ድማ መሓዛ ክኸውን ይኽእል እዩ። እቲ ሕጊ ኸም ዚሕብሮ እዚ ሰብ እዚ ብዛዕባ ጥዕናኻን ኣነባብራኻን ምርጫ ኺገብር ይኽእል እዩ።

እንተደኣ ካብ’ዞም ዝተጠቐሱ ሰባት ዋላ ሓደ ሰብ ዘይርከብ ወይ ፍቓደኛ ዝኾነ ሰብ ዘይርከብ ኮይኑ፣ Tasmanian Civil and Administrative Tribunal (TASCAT) ውሳነ ክውስን እዩ ወይ ድማ ሓደ “ኣላዪ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ሰብ ክምድብ እዩ።

4ኣካፍል

ነቲ መምርሒ ቅድመ ክንክነይ ምስ መላእኩ እንታይ እዬ ክገብር ዘለኒ?

ነቲ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ሰባት ቀልጢፎም ክረኽቡዎ ኣብ ዝኽእሉሉ ቦታ ምሳኻ ኣብ ገዛ ኣቐምጦ።

ካብ’ዚ ብተወሳኺ ነቶም ኣብ ሂወትካ ዘገድሱኻ ሰባት፣ ንኣብነት ንስድራቤትካ፣ ናይ ሕክምና ዶክተርካ ወይ ካልኦት ኣብ ክንክን ጥዕናኻ ተሳተፍቲ ዝኾኑ ካልኦት ሰባት ቅዳሕ ናይ’ቲ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ሃቦም።

እንተደኣ ብቐጻሊ ዝከናኸነካ ኣላዪ ኣለካ ኮይኑ፣ ንዓኡ/ኣ እውን ቅዳሕ ሃባ/ቦ።

እንተደኣ ሓሚምካ፣ ዝኾነ ሰብ ኣምቡላንስ ክጽወዓልካ ይኽእል እዩ። ነቲ ጉጅለ ሕክምና ኣምቡላንስ ድማ ምስ በጽሑ መምርሒ ቅድመ ክንክን ከም ዘለካን ዝርከበሉ ቦታን ሓብሮም።

ነቲ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ኣብ Tasmanian Civil and Administrative Tribunal (TASCAT) ክተመዝግቦ ትኽእል ኢኻ።  ካብ’ዚ ብተወሳኺ ነቲ መምርሒ ቅድመ ክንክን ኣብ “My Health Record” ብምኻድ ክትጽዕኖ ትኽእል ኢኻ። እዚ ምግባር ማለት እቶም ናይ ጥዕና ክንክን ሰራሕተኛታት ንስኻ ነቲ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ክትህቦም ኣብ ዘይከኣልካሉ ግዜ ከንብቡዎ ይኽእሉ እዮም ማለት እዩ።

ካብ’ዚ ብተወሳኺ ናይ’ቶም ኣብ ሂወትካ ኣገዳስነት ዘለዎም ሰባት ዝርዝር ክተዳሉን ምስ’ቲ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ሓቢርካ ክተቐምጦን ትኽእል ኢኻ። እዚ ድማ እንተደኣ ሓሚምካ እቶም ናይ ጥዕና ክንክን ዝገብሩልካ ሰባት ናብ መን ክድውሉ ከም ዘለዎም ንኸፈልጡ ዝሕግዞም እዩ።

ካብ’ዚ ብተወሳኺ እንተደኣ ድልየት ኣለካ ኮይኑ፣ እቲ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ዘብቅዓሉ ግዜ እውን ክተቐምጥ ትኽእል ኢኻ። እንተደኣ ብዛዕባ እዚ ዝኾኑ ሕቶታት ኣለዉኻ ኮይኖም፣ ምስ ናይ ሕክምና ዶክተርካ ተዘራረብ።

5ገምጋም

ነዚ መምርሒ ቅድመ ክንክነይ ክቕይሮ ወይ ከደስክሎ ይኽእል ዶ?

ነዚ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ስሩዕ ብዝኾነ ኣገባብ ክትፍትሾን- ምናልባት እውን ምስ ሓፈሻዊ ሓኪምካ ብሓባር ብምዃን ኣብ’ቲ ዝህልወካ ዓመታዊ መርመራ ጥዕና ክትርእዮ ኣለካ። እንተደኣ ጥዕናኻ እንዳኸፍአ ዝኸይድ ኮይኑ ወይ እቲ ትገብሮ ሕክምና ዝቕየር ኮይኑ፣ ነዚ ደጋጊምካ ክትፍትሾ/ክትርእዮ ኣለካ።

እንተደኣ ነቲ ኣብ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ዘቐመጥካዮ ነገር ክትቅይር ድልየት ኣለካ ኮይኑ፣ ነዞም ዝስዕቡ ግድን ክትገብር ኣለካ፡

  • ውሳነ ናይ ምውሳን ክእለት ክህልወካ ኣለዎ
  • ነዚ ሐዚ ዘሎ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ኣደስኪልካ ሓድሽ ክተዳሉ ኣለካ

ነዚ ሐዚ ዘሎ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ንምድስካል ነዞም ዝስዕቡ ክትገብር ኣለካ፡

  • ኣብ’ቲ ኣብ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ዝርከብ “Revoking your ACD” ዝብል ሳጹን ምልክት ምግባር
  • ኣብ ሕድሕድ ገጽ መስመር ብምስማር፣ ናይ ሽምካ ናይ መጀመሪያ ፊደላት ኣብ ሕድሕድ ገጽ ጸሓፍ
  • ነቶም ቅዳሕ እዚ መምርሒ ቅድመ ክንክን ዘለዎም ሰባት እዚ መምርሒ ቅድመ ክንክን ከም ዝደስከለ ክትነግሮም ኣለካ።
  • እንተደኣ ኣብ Tasmanian Civil and Administrative Tribunal እውን ዝተመዝገበ ኮይኑ፣ እዚ ከምዝደስከለ ሓብሮም።

ድሕሪ እዚ እንተደኣ ድልየት ኣለካ ኮይኑ፣ ሓድሽ መምርሒ ቅድመ ክንክን ክተዳሉ ትኽእል ኢኻ። ነዞም ዝስዕቡ ዘክር፦

  • ነዚ ሓድሽ መምርሒ ቅድመ ክንክንካ ናብ Tasmanian Civil and Administrative Tribunal ብምኻድ ኣመዝግቦ
  • ነቶም ኣብ ሂወትካ ኣገደስቲ ዝኾኑ ሰባትን ኣቕረብቲ ኣገልግሎትን ቅዳሕ ናይ’ዚ መምርሒ ሃቦም

6ተመዝገብ

ኣብ Tasmania (ታስማኒያ)፣ እቲ ንዓኻ ዝምልከት Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ሕጋዊ ብቑዕነት ክህልዎ ግድን ክተመዝግቦ የብልካን፣ ታይደኣ ነቶም ዶክተራትን ካልኦት ናይ ሕክምና ክኢላታትን ቅዳሕ ናይ’ዚ ቅጥዒ ክትህቦም እንተዘይክኢልካ ብዛዕባ እቶም ዘለዉኻ ናይ ሕክምና ምርጫታት ብቕልጡፍ ክፈልጡልካ ንምግባር እዚ ጽቡቕ ሓሳብ እዩ።
ኣብ እዋን ህጹጽ ኩነታት እቶም ዝህልዉኻ ድልየታት ብቐሊሉ ክፍለጡ ንምግባር ፣ ነዚ ንዓኻ ዝምልከት Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ኣብ Tasmanian Civil and Administrative Tribunal (TASCAT) (ታስሚንያ ሲቪላዊን ምምሕዳራዊን ቤት ፍርዲ) ክተመዝግቦ ትኽእል ኢኻ።
ምዝገባ ንምክያድ ካብ ክፍሊት ናጻ እዩ።

ምዝገባ ንምክያድ ነዞም ዝስዕቡ ክትገብር ኣለካ፡
ነቲ ናይ Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ሰነድ ብመሰረት እቶም ሕጋዊ ሮቛሒታት መሊእካ ምዝዛም
ነቲ ናይ ACD ቅጥዒ ምልክታ ምዝገባ– መሊእካ ዛዝም፣ እዚ ኣብ’ቲ ቤት ፍርዲ/ትሪቡናል ክትምዝገብ እንከለኻ ምስ’ቲ Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ብሓባር ክቐርብ ኣለዎ።
ነቲ ዋና ቕዳሕ ንዓኻ ዝምልከት Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ናብ’ቲ ቤት ፍርዲ/ትሪቡናል ብኣካል ብምቕራብ ወይ ብ ፖስታ ኣቢልካ ብምልኣኽ ኣመዝግቦ።
እንተደኣ እቲ Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ነቶም ኣብ Tasmanian Guardianship and Administration Act ዝተቐመጡ ስሩዓት ሮቛሒታት ዘየማልእ ኮይኑ፣ እቲ ቤት ፍርዲ/ትሪቡናል ነዚ ምዝገባኻ ክነጽጎ ይኽእል።
ሓደ ብመሰረት እቲ ሕጊ ኣብ ውሽጢ Department of Justice Advance Care Directive form (ቅጥዒ መምርሒ ቅድመ ክንክን ክፍሊ ዕዮ ፍትሒ) ዘይርከብ Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ክተመዝግብ ኣይትኽእልን ኢኻ፣ ይኹን እምበር ብኻልኦት ናይ ጽሕፈት ኣማራጺታት ዝቐረበ Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ኣብ ትሕቲ እቲ ናይ ሓባር ሕጊ ሽፋን ክረክብ ይኽእል እዩ።
ብጽሑፍ ዘይቀረበ Advance Care Directive (መምርሒ ቅድመ ክንክን) ኣብ Tasmanian Civil and Administrative Tribunal (TASCAT) ክተመዝግብ ኣይትኽእልን ኢኻ።
ዝያዳ ዓሙቕ ሕጋዊ ሓበሬታ ምስ እትደሊ፣ ብዛዕባ ሕጊታት ትልሚ ቅድመ ክንክን ኣብ ታስማኒያ ኣንብብ፣ ን ወብሳይት ሕጋዊ ሓገዝ ታስማኒያ ተወከስ ወይ ካብ ናይ ሕጊ ኣማኻሪኻ ምኽሪ ጥለብ።

እንተደኣ ተርጓሚ ደሊኻ ኮይንካ፣ ብኽብረትካ ኣቐዲምካ ናብ 131450 (TIS) ብምድዋል፣ ነቲ ትደልዮ ቋንቋ ብምንጋር ናብ Palliative Care Tasmania ክድውሉልካ ንገሮም።

Palliative Care Tasmania ነቶም Traditional Owners and Custodians of lutruwita (Tasmania) (ንቡራት ወነንቲን ኣለይቲን ሉትሩዊታ) ናይ ደቀባት መሬት፣ ባሕሪን ናይ ማይ ኣካላትን ኣፍልጦ ይህብ።
ነቶም ደቀባት ወነንቲ እዚ መሬት ዝኾኑ፣ ህዝብታት ፓላዋን ሕሉፋት፣ ኣብ’ዚ ሐዚ እዋን ዘለዉን ኣብ መጻኢ ዝህልዉን ኣቦታቶም፣ ምስ ዓሙቕ ኣኽብሮት ኣፍልጦ ንህብ።